Insulinooporność – czym jest, jak z nią działać ?

Opublikowane przez Justyna Bas w dniu

Insulinooporność - czym jest i jak z nią działać ?

Czym jest insulinooporność?

Insulinooporność to oporność tkanek na insulinę, przy jej odpowiednim poziomie we krwi. 

Jak to działa ? Kiedy zjemy posiłek zawierający węglowodany: ryż, kasze, makarony, owoce itp. zostają one rozłożone do najprostszej postaci – glukozy.

Glukoza z pożywienia jest wchłaniana w jelicie cienkim poprzez kosmki jelitowe do krwioobiegu, co powoduje wzrost poziomu cukru we krwi. Wysoki (poposiłkowy) poziom cukru we krwi powoduje uwolnienie z wysp beta-trzustkowych insuliny- trzustka pracuje, by wydzielić insulinę- im większy poziom cukru, tym więcej insuliny potrzeba) . Jeśli organizm funkcjonuje prawidłowo to insulino powoduje, że cukier zostaje dostarczony do mięśni- cząsteczki glukozy wnikną do komórek(najpierw mięśniowych i wątrobowych by uzupełnić zapas glikogenu) a gdy są już pełne to jego nadmiar może być zmagazynowany w tkance tłuszczowej. Jak cukier zostaje dostarczony do komórek ? Za sprawa GLUT 4, czyli transportera glukozy. 

W insulinooporności komórki nie reagują na insulinę, trzustka zwiększa jej produkcję aby ta mogła wciąż wykonywać swoją pracę. Coraz więcej insuliny dostaje się do krwiobiegu.

Gdy poziom insuliny we krwi jest ciągle podwyższony to zablokowany zostaje glukagon (który ma za zadanie chronić organizmu przed spadkiem poziomu cukru we krwi). 

Jeśli spada poziom glukozy, trzustka wydziela glukagon (on w wątrobie rozkłada glikogen do prostej glukozy), co powoduje podwyższenie poziomu cukru we krwi- tutaj dochodzi do spalenia rezerw tłuszczowych. Ponieważ insulina i glukagon, to hormony antagonistyczne, czyli:

insulina obniża poziom cukru gdy jest go za dużo,

– glukagon zwiększa gdy jest go za mało.

Gdy glukagon zostaje zablokowany (wysoki poziom insuliny blokuje spalanie tkanki tłuszczowej, której ciągle przybywa. Przybywa ponieważ organizm w takiej sytuacji zajmuje się głównie przerabianiem niewykorzystanej energii w tłuszcz. 

Glukoza jako cukier prosty jest dość szybko spalana przez organizm, co przyczynia się do uczucia głodu. Organizm nie może sięgnąć po zapasy postaci tkanki tłuszczowej z powodu wysokiego poziomu insuliny. Funkcjonujący w ten sposób organizm jest ciągle w błędnym kole i należy dość szybko zadziałać by go z niego wyrwać. 

Insulinooporność jest wtedy, gdy tkanki stają się mniej wrażliwe na insulinę, pomimo, że jej poziom w organizmie jest prawidłowy. O co chodzi ?

W organizmie (krwiobiegu) krąży glukoza, ale nie ma jak wniknąć do organizmu, ponieważ tkanki nie są wrażliwe na insulinę, nie działa transporter GLUT. 

Jakie są przyczyny  niewrażliwości ?

Mamy trzy opcje :insulinooporność przedreceptorową, receptorową i poreceptorową.

IO przedreceptorowa  cząsteczka insuliny jest nieprawidłowo zbudowana i tkanki jej nie rozpoznają. W tym przypadku organizm nie rozpoznaje jedynie insuliny endogennej, natomiast prawidłowo reaguje na insulinę egzogenną (o prawidłowej budowie cząsteczki)

IO receptorowa – nieprawidłowe czynności receptorów insulinowych. Receptory zlokalizowane na powierzchni wszystkich komórek ustroju nie rozpoznają cząsteczki insuliny, lub nie są w stanie połączyć się z cząsteczką insuliny

IO poreceptorowa – mimo że receptor GLUT  i cząsteczka insuliny połączyły się, organizm nie otrzymuje informacji o przyłączeniu i w efekcie glukoza nie jest transportowana do komórki – głównie z powodu nieprawidłowości w budowie oraz funkcjach transporterów, które przenoszą cząsteczki glukozy do wnętrza komórki.

W insulinooporności największym problemem jest nie podwyższony poziom glukozy we krwi, lecz niemożność wykorzystania insuliny przez organizm. 

2. Jakie są objawy ?

  1. zmęczenie, osłabienie, senność (zwłaszcza po posiłku zawierającym węglowodany)
  2. spadki energii, drażliwość,
  3. problemy z koncentracją,
  4. zaburzenia nastroju, depresje,
  5. napady silnego głodu, słabnięcie bez posiłku co 2–3 h,
  6. wzrost masy ciała bez wyraźnego powodu,
  7. otyłość brzuszna,
  8. wzrost poziomu trójglicerydów,
  9. wysokie ciśnienie krwi,
  10. ciągłe zachcianki na węglowodany (słodycze, pieczywo, pierogi, makarony itp.)
  11. problemy hormonalne,
  12. problemy ze snem,
  13. problemy skórne.

Co ma wpływ na rozwój insulinooporności?

  • geny
  • nieprawidłowa dieta, a także wysoka podaż kilokalorii,
  • otyłość i zbyt wysoka zawartość tkanki tłuszczowej w organizmie (adiponektyny),
  • podwyższony poziom cukru we krwi,
  • wysokie spożycie alkoholu,
  • zbyt mała aktywność fizyczna lub jej brak
  • stres.

Insulinooporność: jak ją zdiagnozować?

Diagnostyka insulinooporności może przebiegać w różny sposób. Nie ma konkretnego badania, które jest stu procentowym potwierdzeniem. 
Przykładowe badania zalecane w diagnostyce insulinooporności :

Test doustnego obciążenia glukozą
Od pacjenta pobiera się dwie próbki krwi – jedną na początku badania, na czczo, drugą po podaniu glukozy (obciążeniu glukozą).
Obserwuje się reakcję organizmu na glukozę – analizuje wydzielanie insuliny oraz poziom cukru we krwi.

Poziom insuliny i glukozy
Jedną z najprostszych metod jest określenie ilorazu stężenia insuliny i glukozy we krwi na czczo.
Sposób określony jest metodą HOMA (Homeostatic Model Assessment).
Na podstawie otrzymanych danych wylicza się wskaźnik insulinooporności (HOMA-IR).
Wynik powyżej 1,8 sugeruje wczesny etap insulinooporności, natomiast powyżej 2,9 – zaawansowane stadium zaburzenia.

Metaboliczna klamra euglikemiczna
Z powodu wysokich kosztów raczej nie stosuje się go na co dzień. W przebiegu badania pacjentowi podaje się insulinę oraz glukozę, a następnie monitoruje glikemię (poziom cukru we krwi) co kilka minut.

Czasem również pomiary poziomu adiponektyny, białka C-reaktywnego oraz proinsuliny w surowicy.

Konsekwencje zdrowotne

– wzrost produkcji cholesterolu VLDL i triglicerydów

– wzrost produkcji kortyzolu- hormonu stresu, który blokuje spalanie tkanki tłuszczowej.  Blokuje leptynę, tym samym powoduje zmniejszenie odczucia sytości,

– Wpływa na obniżenie zdolności konwersji hormonu tarczycy T4 w T3,- przez co mamy zwolnienie tempa metabolizmu. Może również doprowadzić do niedoczynności tarczycy i zmniejszenia wytwarzania hormonów płciowych.

 

A w dalszej perspektywie:

– zespół metaboliczny;

– PCOS

– cukrzyca typu 2

– choroby układu sercowo-naczyniowego;

– Niedoczynność tarczycy

– obturacyjny bezdech senny;

– problemy z zajściem w ciązę

Żywienie w insulinooporności

Dieta w tym wypadku nie różni się za wiele od prawidłowej, urozmaiconej diety zdrowego człowieka.

1. Podstawą jest jednak obniżenie podaży całkowitej węglowodanów

→ Podaż węglowodanów w diecie podstawowej: 50-75% całodziennego zapotrzebowania na kcal

→ Podaż węglowodanów przy insulinooporności 40-50% całodziennego zapotrzebowania na kcal

W niektórych przypadkach należy rozważyć dalsze obniżanie podaży węglowodanów. Podaż węglowodanów jest uzależniona od ilości tkanki tłuszczowej i aktywności fizycznej. 

a. Zmniejszenie podaży cukrów (glukoza, fruktoza, laktoza, sacharoza, maltoza, syrok glukozowo-fruktozowy), poprzez eliminację z diety: słodyczy, ciast, słodkich napojów, nektarów, napojów gazowanych, soków owocowych klarownych (bez miąższu), przetworów mlecznych innych niż naturalne, owoców kandyzowanych, miodu, dżemów, konfitur oraz ograniczenie w diecie takich produktów jak: soki owocowe przecierane, owoce (ograniczamy duże porcje owoców; unikamy obierania owoców, przecierania, poddawania obróbce termicznej, odrzucamy przejrzałe owoce), biały ryż, kasza manna, białe pieczywo, produkty zawierające mąkę pszenną, rozgotowane warzywa skrobiowe (przede wszystkim ziemniak, burak)

b. Nie należy spożywać posiłków składających się wyłącznie z węglowodanów (np. owsianka na mleku z suszonymi owocami, kluski leniwe z bułką tartą, ruskie pierogi, ryż zapiekany z jabłkiem itp.). Staramy się łączyć węglowodany z tłuszczem i białkiem. 

c. Warzywa spożywać na surowo, a jeśli nie jest to możliwe gotować aldente

d. Kasz, makaronów, ryżu nigdy nie należy rozgotowywać. Produkty te powinny być al dente

e. Zakaz podjadania

f. Co można jeść ?

mięsa (drób, wołowina, wieprzowina- powinny być wysokiej jakości, z jak najmniejszym dodatkiem chemii), jaja, awokado, warzywa, orzechy, nasiona, pestki, naturalne kefiry, maślanki, jogurty naturalne, ryby, mozarella.

g. Ilość posiłków zawsze powinna być dostosowania do indywidualnego zapotrzebowania pacjenta i jego trybu życia, jednak w przypadku IO zaleca się 3-4 dość obfitych posiłków dziennie.

h. Należy wykluczyć żywność wysokoprzetworzoną, tj.: pasztety, serki topione, , chleb tostowy, gotowe mieszanki przypraw, maggi, żywność mrożoną, zupy błyskawiczne, dania „gotowe”, fast food

i. Należy pamiętać o odpowiednim nawodnieniu.

Wskazane jest przyjmować 3-35 ml płynu na każdy kilogram masy ciała. Podaż wody należy zwiększyć w przypadku wzmożonego zapotrzebowania(wysokie temperatury powietrza, podwyższona temperatura ciała, uprawianie sportu, sytuacje stresowe itd.)

j. Należy zrezygnować z z alkoholu

k. Należy dbać o odpowiednią podaż kwasów omega-3 (tłuszcz rybi, olej lniany, olej rzepakowy, olej konopny, orzechy włoskie)

m. Należy wyeliminować tłuszcze trans, które znajdziemy w wysoko przetworzonej żywności: słone przekąski majonezy, zupy w proszku, koncentraty zup i sosów, fast foody, twardych margarynach roślinnych (w kostkach), wyrobach cukierniczych (ciastka, herbatniki, biszkopty, drożdżówki, pączki…), 

n. stosuj zdrowe przyprawy zamiast chemicznych dodatków- postaw na przyprawy, które wpłyną na smak dania a także na Twoje zdrowie.

o. w przypadku gdy osobę cierpiąca na nadwagę lub otyłość dotyka problem IO wskazane jest zmniejszenie masy ciała poprzez aktywność fizyczną i dietę redukcyjną o optymalnym składzie. 

Aktywność fizyczna

Każdy rodzaj aktywności zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę. Przy insulinooporności nie zaleca się zwiększenia aktywności, codzienna przynajmniej umiarkowana aktywność fizyczna jest niezbędna. Siedzący tryb życia pogłębia IO. Dlatego warto być aktywnym codziennie, nawet jak się nie chce:) To sprzyja Twemu zdrowiu. 

Kategorie: BLOG

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o